منبر به ‌مثابه پلتفرم: عاملیت انسانی در برابر مرجعیت الگوریتمی

پژوهش حاضر منبر را به‌مثابه پلتفرمی رسانه‌ای در تقابل با منطق الگوریتمی پلتفرم‌های دیجیتال واکاوی می‌کند. پیشینه پژوهشی موجود در این زمینه عمدتاً از سه زاویه هویتی، سیاسی-اجتماعی و مواجهه با رسانه‌های مدرن به پدیده منبر نگریسته و بیشتر به دنبال توصیف آن بوده است. یافته‌های حاصل از سنتز نظریه‌های شفاهیت، امکان‌بخشی و مرجعیت، سه مؤلفه‌ی بنیادین را آشکار می‌سازد: نخست، شفاهیت زنده و اجرایی که بازخورد آنی و هم‌سازی مخاطب را ممکن می‌کند؛ دوم، امکانات کنشی برآمده از معماری مکانی-قدسی منبر که مشارکت را در قالب آئین‌هایی از پیش ‌تعیین‌شده سازمان می‌دهد؛ و سوم و مهم‌تر، مرجعیتی آشکارا شخصی، پاسخ‌گو و نام‌دار که در نقطه‌ی مقابل مرجعیت غیرشخصی، خنثی‌نما و غیرقابل‌بازخواست الگوریتم‌ها قرار می‌گیرد. بر این اساس، توصیه‌ رایج «هم‌گرایی» با رسانه‌های جمعی به‌چالش کشیده و استدلال می‌شود که بقای منبر نه در تقلید از منطق الگوریتم، بلکه در تعمیق «عاملیت انسانی پاسخ‌گو» برای بازتولید همبستگی اجتماعی و گفت‌وگوی زنده با آحاد جامعه خصوصاً گروه‌های حاشیه‌ای و اقلیت معنا می‌یابد.